ouders oranje 290x212De rol van grootouders bij scheiding

Er is veel onderzoek naar de dynamiek van het grootouderschap gedaan. De eerste onderzoeksresultaten wijzen uit dat grootouders die de specifieke rol van opa en oma kunnen vervullen, met hun eigen manier van contact en met logeerpartijen en zo, later het beste contact hebben met hun volwassen kleinkind. Al heeft de echtscheiding, zoals gezegd, daar meestal wel een negatief effect op. Dat grootouders voor hun kleinkind zorgden toen het jong was, heeft geen positief effect op die band op latere leeftijd. Want grootouders die moeten zorgen, worden surrogaatouders en kunnen minder ‘echte grootouders’ zijn.

Opvoeding en zorg

Dat is slecht nieuws voor de grootouders die, juist door de scheiding, soms ongewild en tegen hun zin zorgtaken hebben gekregen. 19 procent van de grootouders die wij ondervroegen, is na de echtscheiding meer betrokken bij de directe opvoeding dan voorheen.

Meer dan eens bereiken ons verontrustende signalen: “Als wij niet doordeweeks voor de twee kleinkinderen van 2 en 3 jaar oud zorgen, dan zouden de ukkies in een tehuis of pleeggezin terechtkomen. En dat willen we niet. Er blijft weinig tijd over voor ons eigen leven. Willen we weg, dan moeten we een oppas regelen. Ook op vakantie gaan is vaak moeilijk, want wie zorgt er dan voor de kleintjes?”

De meeste situaties zijn misschien minder dramatisch, maar het dilemma is voor veel grootouders levensgroot aanwezig. Kies je (eindelijk) voor jezelf of open je je armen voor je dochter en haar kinderen en neem je opnieuw zorgtaken op je? Sommige grootouders zeggen: wij hebben ons hele leven voor de kinderen gezorgd, we willen eindelijk wel eens vrij zijn. Zo vreemd is dat niet. Wij adviseren grootouders om allebei te doen, maar passend.

Kinderen oranje 580x423Boven het conflict staan

Onderzoek onderstreept dat grootouders goud waard zijn, als ze boven de conflicten staan en de kleinkinderen opvangen zonder stemming tegen één van de ouders te maken. Als ze dit goed doen, kunnen ze een veilige haven bieden en een beetje continuïteit voor hun kleinkinderen garanderen in die woelige, pijnlijke fase waarin ook de ouders zo zoekende zijn.

Niks machteloos!

Die rol is nauwelijks te overschatten. Thuis staat alles op z’n kop maar bij opa en oma is het vertrouwd en als vanouds. Dáár is niet alles in duigen gevallen, maar gaat het leven gewoon door.

Grootouders voelen zich bij een scheiding misschien machteloos, maar dat zijn ze bepaald niet. Het is helemáál mooi als beide grootouderparen hierin samenwerken.

Een echtscheiding werkt lang door. Kinderen van gescheiden ouders hebben, als ze eenmaal zelf volwassen zijn, over het algemeen minder contact met hun grootouders dan de kinderen van wie de ouders niet gescheiden zijn.

Aan de grootouders zal het niet liggen. Grootouders die de kans krijgen, doen veel moeite om na de scheiding het contact met hun kleinkind in stand te houden, blijkt uit ons onderzoek (waarbij mensen meerdere opties mochten aankruisen). Ze bellen regelmatig (37 procent), emailen (18 procent), zoeken de kleinkinderen op (31 procent), passen op (30 procent) en nodigen hen uit om te komen logeren (30 procent).

Ook bezoeken ze schooloptredens, geven cadeaus, organiseren uitstapjes en gaan met de kleinkinderen op vakantie. En daar doen ze goed aan, want het zijn juist de unieke ‘opa en oma-activiteiten’ die belangrijk zijn om de band tussen grootouders en kleinkinderen te bestendigen.

ouders oranje 290x212Contact met ex van je kind

Ook als grootouders de kleinkinderen wél blijven zien, verandert er veel. Want het leven is een stuk ingewikkelder geworden na de echtscheiding, vindt 48 procent van hen. De feestdagen in familiekring, samen verjaardagen vieren, de uitstapjes met elkaar… alle rituelen en tradities moeten opnieuw worden uitgevonden of bekrachtigd.

Maar de grootste verandering is natuurlijk de omgang met de ex-schoonzoon of -schoondochter. 41 procent van deze grootouders vindt dat de ex van hun kind de scheiding overduidelijk heeft veroorzaakt. Reacties die wij kregen geven blijk van boosheid, teleurstelling  en zijn gevoelens van verraad.

Het liefst willen grootouders ‘die schoft’ of ‘die trut’ nooit meer zien. Maar ze zijn en blijven wél de ouders van je kleinkind. En dus bezorgt de omgang met de voormalige schoonzoon of schoondochter de grootouders veel hoofdbrekens. Toch hoeft het niet zo moeilijk te zijn: ‘Er is namelijk maar één gouden regel: spreek geen kwaad over de vader of moeder van je kleinkind. Want als je dat wél doet, komen de kleinkinderen niet graag meer naar je toe. Kleinkinderen zijn loyaal aan hun beide ouders; ze verdragen het niet dat een van hun ouders zwart wordt gemaakt.’

Loyaal aan je kind

Maar is dat geen spagaat? Want je wilt toch je eigen kind steunen? Natuurlijk ben je loyaal aan je eigen kind. Tegen je dochter zeg je: ‘Je hebt grote conflicten met Joris, ik steun je, sta aan jouw kant. Maar hij blijft wel de vader van je kind en van ons kleinkind’. En aan je kleinkind vraag je: ‘Hoe is het met papa?’

Sommige grootouders blijven hun kleinkinderen ontvangen, maar vragen nooit meer naar het gezin waarvan ze deel uitmaken, tonen geen interesse meer voor ‘thuis’. Dat is eigenlijk heel naar en ingewikkeld voor die kleinkinderen. Een oma die opbelt om haar ex-schoondochter te feliciteren met haar verjaardag, doet iets voor de kleinkinderen. Ze brengt normaliteit in de verhoudingen en heelt daarmee een dreigende breuk.’

Kleinkinderen voelen na een scheiding breuk na breuk ontstaan. Met dit soort alledaagse gebaren waaruit een bepaalde normaliteit blijkt, maak je het voor je kleinkinderen gemakkelijker. Dat het erg moeilijk is – en soms door de omstandigheden onmogelijk – blijkt uit de cijfers: 61 procent van de grootouders bij wie de relatie met de kleinkinderen is veranderd, verliest na verloop van tijd het contact met de schoondochter of schoonzoon.

De rechten van grootouders

Uit onderzoek van Plus magazine blijkt dat 63 procent van de grootouders méér rechten wil als het gaat om de omgang met hun kleinkinderen.

Toch hebben grootouders wel degelijk recht om hun kleinkinderen te zien. Ook al worden grootouders niet apart genoemd in de wet, zoals in sommige landen wel het geval is. Volgens artikel 377f van ons Burgerlijk Wetboek kan de rechter op verzoek een omgangsregeling vaststellen ‘tussen het kind en degene die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind’.

Omgangsregels

De bij ons aangesloten mediators en scheidingsbemiddelaars: “Met deze wetstekst kunnen grootouders bij de rechter omgang met hun kleinkind vragen door een verzoekschrift aan de kinderrechter. In principe zal de kinderrechter welwillend staan ten opzichte van zo’n verzoek, tenzij de rechter die omgang niet in het belang van het kind vindt.

Soms zijn grootouders zelf onderdeel geworden van het krachtenspel, bijvoorbeeld doordat ze hun eigen kind door dik en dun blijven verdedigen. Dat kan hun de ‘goodwill’ van de andere partij kosten.”

Maar waarom hebben zoveel vaders zo’n moeite om die omgangsregeling rond te krijgen? De indruk bestaat, dat de verzorgende ouder – de moeder veelal – de omgangsregeling eindeloos kan traineren en ontlopen. Ervaringsdeskundigen geven allemaal grif toe dat de praktijk weerbarstiger is dan de theorie: ‘Dat zijn uitputtingstactieken die vaak wel werken, ja.’

De wet kent maar een paar sanctiemogelijkheden, zoals dwangsommen en vermindering van de alimentatie. Maar rechters vinden de toepassing van die sanctiemogelijkheden vaak niet in het belang van de kinderen. Die sancties zijn volgens de rechters in de meeste situaties buiten proportie.”

Besef wel dat de andere ouder dan een lange adem moet hebben. Om een positieve omgangsbeslissing van de rechter te krijgen, moet je energie, geld en tijd investeren. En dat houdt een keer op. Mensen worden murw gebeukt en dan laten ze het er maar bij zitten.

Eigenlijk is dat ‘vreselijk’. En het heeft ook grote gevolgen voor opa’s en oma’s. Voor de grootouders is dit heel erg lastig. Als hun zoon of dochter problemen heeft zijn of haar eigen kind te zien, dan willen de grootouders het niet nóg moeilijker maken door contact met hun kleinkind te eisen.

Toch zijn er positieve ontwikkelingen. Want tegenwoordig kiezen meer en meer ouders voor een gedeelde zorgregeling zoals co-ouderschap. En dan is het omgangsrecht eigenlijk helemaal geen punt meer!

Tips voor grootouders bij echtscheiding

Als je kind gaat scheiden kun je als grootouder in lastige positie terecht komen. Hoe ondersteun je je kind, hoe ga je om met de ex-partner van je dochter of zoon en hoe help je je kleinkinderen op een goede manier? We zetten hieronder 6 tips op een rij.

  • Sta boven de conflicten en vang de kleinkinderen op zonder stemming te maken tegen één van de ouders.
  • Wees loyaal aan je kind, maar word geen onderdeel van het krachtenspel door je kind door dik en dun te verdedigen.
  • Verbeter de band met je kleinkind door logeerpartijen en uitstapjes.
  • Blijf vragen naar het gezin waarvan de kleinkinderen deel uitmaken, toon interesse voor ‘thuis’’.
  • Als je je kleinkind niet meer mag zien, blijf dan toch de verjaardagen en examens volgen en blijf kaarten sturen.
  • Als het moet, vraag dan bij de rechter omgang met je kleinkind.